Yazın en güzel taraflarından biri saatin biraz ortadan kalkması. Sabah alarm yok, "Hadi hazırlan, geç kalıyoruz!" telaşı yok. Gece film biraz uzuyor, tablet biraz daha fazla elde kalıyor, kahvaltı öğlene sarkabiliyor. Akşam yemeği de bazen saat 20.00'de, bazen 22.00'de yeniyor. Çocuk açısından bakınca şahane. Anne-baba açısından da tatil boyunca çok sorun edilmiyor. Ama okul zilinin sesi yaklaştıkça evin bir gerçekle yüzleşmesi gerekiyor: Tatil düzeniyle okul düzeni aynı değil. Ve çocuğa "Pazartesi okul var, artık erken yatıyoruz" demek çoğu zaman yetmiyor.
SON GECE OPERASYONU YAPMAYIN En büyük hata, okuldan bir-iki gün önce bütün düzeni bir anda değiştirmeye çalışmak. Gece 01.00'de yatan çocuğu bir gecede 21.30'da yatağa göndermek... Öğlene kadar uyuyan çocuğu sabah 07.00'de kaldırmak... Gün boyu tablet kullanan çocuğa bir anda "Artık ekran yok" demek... Bunların hiçbirinin evde huzur getirmesini beklememek gerekiyor. Çünkü çocuğun biyolojik saati de alışkanlıkları da birkaç günde değişmiyor. Bu nedenle okul düzenine geçişi bir "yasaklar dönemi" değil, küçük bir geçiş dönemi olarak görmek gerekiyor.
İLK İŞ: UYKU SAATİNİ GERİYE ÇEKİN Okul düzeninin temel taşı uyku. Gece geç yatıp sabah geç kalkmaya alışmış bir çocuğun bir anda erkenden uyumasını beklemek gerçekçi değil. Bunun yerine yatış ve kalkış saatleri kademeli olarak erkene çekilebilir. Örneğin 00.00'da yatıyorsa ertesi gün 23.30, birkaç gün sonra 23.00 gibi... Burada yalnızca yatağa girme saati değil, uyku öncesi ritüel de önemli. Tablet yatakta, televizyon açık, odada ışıklar yanarken "Hadi uyu" demek pek işe yaramıyor. Yatmadan önceki son saat daha sakin geçirilebilir. Kitap okumak, duş almak, ertesi günün kıyafetlerini hazırlamak gibi küçük rutinler çocuğa "gün bitiyor" mesajı verir.
1. HAFTA Uyku ve uyanma saatlerini yavaş yavaş erkene çekin.
2. HAFTA Ekran süresini belirli saatlere indirin, yemek saatlerini düzene sokun.
3. HAFTA Okul sabahını prova edin, çocuğun kendi başına yapacağı işleri artırın.
SON BİRKAÇ GÜN Çantayı, kıyafetleri ve okul ihtiyaçlarını hazırlayıp mümkün olduğunca sakin kalın. Okulun ilk sabahı alarm çaldığında evde herkesin birbirine bağırdığı bir sabah yaşamak istemiyorsanız, alarmı bugünden kurun. Çünkü okul düzeni okulun ilk günü değil, evdeki küçük değişikliklerle başlıyor.
TABLETİ BİR GECEDE ELİNDEN ALMAYIN İkinci büyük savaş alanı ekran. Tatil boyunca sınırsızlaşan tablet süresini okul başlayınca bir anda kesmek, evde ciddi bir pazarlığa dönüşebilir. Burada amaç çocuğu cezalandırmak değil, ekranın günün merkezindeki yerini değiştirmek. Örneğin tabletin ne zaman kullanılacağı önceden belirlenebilir. "Birazdan bırak" yerine "Saat 18.00'de tablet kapanacak" gibi net bir sınır koymak çocuğun neyle karşılaşacağını bilmesini sağlar. Bir başka önemli nokta da şu: Ekran süresini azaltırken yerine bir şey koymak. Bisiklet, park, masa oyunu, kitap, arkadaş buluşması, birlikte yemek hazırlamak... Çocuğun elinden tableti alıp karşısına boş bir akşam bırakılırsa kavga çıkması şaşırtıcı olmaz.
ANNE-BABALARA NOT Çocuğun düzenini değiştirmeye çalışırken onunla her gün kavga etmeyin. İlk birkaç gün zorlanması normal. "Sen zaten geç yatıyorsun", "Tableti bırakmıyorsun", "Okul başlayacak hâlâ böyle yapıyorsun" gibi cümleler yerine, yeni düzeni birlikte kurmak çok daha etkili. Çünkü amaç çocuğu tatilden çıkarmak değil, tatil ile okul arasında bir köprü kurmak.
KÜÇÜK BİR OKUL PROVASI YAPIN Bir sabah gerçekten okul günüymüş gibi davranın. Alarm çalsın. Çocuk yatağını toplasın. Üstünü kendi giysin. Kahvaltısını yapsın. Çantasını hazırlasın. Evden belirlenen saatte çıksın. Elbette gerçekten okula gitmesine gerek yok. Ama bu küçük prova, okul başladığında sabah yaşanacak kaosu ciddi biçimde azaltabilir. Üstelik anne-baba da eksikleri önceden görür: "Meğer çocuğum 20 dakikada hazırlanamıyormuş", "Beslenme çantasını kendi açamıyor", "Sabah kahvaltı etmek istemiyor". Bunları okulun ilk sabahında keşfetmek yerine şimdi fark etmek çok daha iyi.
YEMEK SAATİNİ DE TOPARLAMAK GEREKİYOR Tatil boyunca "Acıktığında ye" düzenine geçmek çok kolay. Bir gün kahvaltı 11.30'da, öğle yemeği 15.00'te, akşam yemeği 22.00'de... Okul başlayınca ise çocuğun sabah erken kalkıp kahvaltı yapması, okulda belirli saatlerde yemek yemesi gerekecek. Bu nedenle yemek saatlerini de yavaş yavaş okul düzenine yaklaştırmak iyi bir fikir. Özellikle kahvaltı önemli. Öğlene kadar uyuyan bir çocuğun okul sabahı apar topar kaldırılıp iki lokma yedirilmesi hem çocuk hem anne için stres yaratabilir. Şimdiden daha erken kalkmaya başlayan çocuk, sabah kahvaltısını da yeniden alışkanlık haline getirebilir.
RUTİNLER DE DEĞİŞMELİ Çocuğun düzeninden önce evin düzeni değişmeli. Çocuk gece yatmaya çalışırken salonda televizyon açıksa, anne-baba gece 00.30'da yemek yiyorsa, evde kimse sabah erken kalkmıyorsa çocuktan okul düzenine uymasını beklemek zor. Çocuklar söylenenden çok gördüklerini takip ediyor. Bu nedenle okul öncesi dönemde evin tamamında küçük bir "ritim değişikliği" yapılması daha gerçekçi. Akşamlar biraz erken sakinleşecek. Sabahlar biraz daha erken başlayacak. Yemek saatleri belli olacak. Ekran için sınırlar konacak. Ve en önemlisi, bunlar okul açıldığı gün değil, önceden başlayacak.
